In de historische wijk Frogner in Oslo ligt Beeldenpark Vigeland: het grootste beeldenpark ter wereld gemaakt door één enkele kunstenaar, en een plek waar steen en brons een universeel verhaal vertellen over wat het betekent om mens te zijn.
De mysteries van Beeldenpark Vigeland
Het leven, van wieg tot graf.
Liefde, verlies en de innerlijke strijd.
Stap binnen in het grootste beeldenpark ter wereld.
Kinderen slingeren tussen de beelden door. Een hardloper passeert. Het leven gaat er aan je voorbij.
Het park maakt deel uit van het dagelijks leven in Oslo. En toch is het allesbehalve gewoon. Beeldenpark Vigeland is het grootste beeldenpark ter wereld gemaakt door één enkele kunstenaar. Elk pad, elke zichtlijn, elk beeld is ontworpen door Gustav Vigeland.
Hoeveel beelden zijn er? Daar is niemand het helemaal over eens. Het hangt ervan af hoe je telt, als individuele figuren of als beeldengroepen. Hoe dan ook, het aantal komt boven de 200 uit.
En vlak na de poorten staat de man erachter op je te wachten.
Gustav Vigeland is de enige geklede figuur in het hele park. Alle andere lichamen zijn naakt weergegeven, ontdaan van mode, tijdperk en sociale kenmerken, waardoor ze tijdloos en universeel lijken.
Het Vigelandpark is misschien wel dé plek in Oslo waar je het meeste haalt uit een wandeling met een gids. Met beelden in elke hoek mis je zomaar de verborgen lijnen en subtiele details die alles één geheel maken.
Onze wandeling wordt begeleid door Marit Utaker van Oslo Guidebureau, die al meer dan 30 jaar als gediplomeerd gids in Oslo werkt. Ze laat genoeg ruimte voor stilte om alles in je op te nemen en ze weet wanneer iets kleins iets groters onthult.
Marit geeft geen definitieve antwoorden. Ze deelt haar interpretaties en laat ruimte voor anderen om hun eigen beeld te vormen. Want dit is geen park met slechts één verhaal, maar met vele.
Vanaf de toegangspoorten leidt het pad rechtstreeks naar De Brug, een 100 meter lange granieten constructie met lantaarns en 58 bronzen sculpturen.
De Brug
"Dit park toont het dagelijks leven," vertelt Marit, "en alledaagse situaties."
Hier staan relaties centraal. Vaders dragen kinderen, kinderen klampen zich vast aan vaders, lichamen leunen naar elkaar toe. Marit wijst erop hoe ongebruikelijk dit destijds was: in de Europese kunst werd ouderschap vaker getoond als moeder en kind. Op De Brug zijn vaders overal: speels, trots, beschermend en soms worstelend.
Tussen de kinderen staat één van de beroemdste figuren van het park: Het Boze Jongetje (Sinnataggen, in het Noors). Hij steelt vaak de show, maar Marit herinnert ons eraan dat hij slechts een van de vele kinderen op de brug is. Om hem heen zijn er anderen die lachen, mokken, nadenken en observeren. Je komt er alle emoties tegen.
Door de jaren heen is de hand van het beeldje gladgesleten doordat bezoekers het aanraken voor geluk. Het is een stille herinnering dat deze sculpturen bedoeld zijn om te bekijken, niet om aan te raken. Brons ziet er misschien stevig uit, maar duizenden handen veranderen langzaam het oppervlak en het kunstwerk zelf.
Zie je de man die met baby's jongleert? Kijk eens dichterbij. In tegenstelling tot de kinderen op De Brug zijn dit Vigelands "genieën", terugkerende symbolen van verbeeldingskracht en levenskracht.
De strijd tegen het kwaad
Langs De Brug introduceren granieten sculpturen een duisterder thema. Mensen worstelen met hagedissen, soms omschreven als draken, in vier dramatische groepen die vaak De Strijd Tegen Het Kwaad worden genoemd. Deze taferelen worden algemeen geïnterpreteerd als symbolen van de innerlijke strijd van de mensheid.
Sommige figuren vechten. Eén geeft zich over.
Volgens Marit doet dit verschil ertoe. Zij ziet de overgevende vrouw als een uitdrukking van Vigelands idee dat vrouwen dichter bij de natuur stonden en beter in staat waren deze te begrijpen en ermee te leven. Waar de mannen tegen de wezens strijden, lijken de vrouwen ze te accepteren.
Andere interpretaties zijn natuurlijk net zo gegrond.
En dat is nou precies het punt.
Let op het contrast: de één vecht hevig. De ander lijkt bijna te glimlachen.
Hoe dit park is ontstaan
De omvang van het Vigelandpark is bijzonder en dit is geen toeval.
In het begin van de 20e eeuw was Noorwegen een jonge natie op zoek naar eigen culturele iconen. Gustav Vigeland had zich toen al gevestigd als een van de belangrijkste beeldhouwers van het land, bekend om zijn monumentale werken en zijn onverzettelijke focus op de menselijke figuur.
In 1921 sloot Vigeland een unieke overeenkomst met de gemeente Oslo. Hij schonk al zijn toekomstige werken in ruil voor een atelier, huisvesting, financiering en volledige artistieke vrijheid.
Deze overeenkomst maakte het mogelijk om niet alleen losse sculpturen te creëren, maar een volledig landschap vol beelden.
De Fontein en Het Labyrint
Voorbij De Brug loopt het park verder richting De Fontein, het werk dat het hele project in gang zette.
In het midden dragen zes mannen een enorme schaal, vaak geïnterpreteerd als de wereld zelf. Daaronder stroomt het water langzaam. Rondom De Fontein ontvouwen reliëfs zich in een doorlopende cyclus van het leven: spelende kinderen, jonge stellen, gezinnen, oudere lichamen, verdriet, dood, en dan weer nieuw leven.
"Alles is hier een cyclus," vertelt Marit. "Het eindigt nooit echt."
Rondom De Fontein ligt Het Labyrint van Vigeland.
Labyrinten worden al lang geassocieerd met levenskracht en spirituele reizen. Voor Vigeland werd het kronkelende pad een metafoor voor de menselijke levensreis. In tegenstelling tot traditionele doolhoven die naar één middelpunt leiden, beweegt deze zich rond het centrum - de Fontein - en aan de andere kant weer naar buiten. Aparte in- en uitgangen aan zowel de oost- als westkant betekenen dat het niet gaat om een enkele bestemming.
"Je komt nergens aan," legt Marit uit. "Je beweegt erdoorheen."
In een brief aan zijn vriend Hans Dedekam schreef Vigeland in 1915 dat hij na het ontwerpen van zijn labyrint bang werd dat er misschien al iets soortgelijks bestond. Hij deed grondig onderzoek om het zeker te weten en was tevreden: zijn ontwerp was uniek. Het pad strekt zich volgens hem uit over bijna 3.000 meter. Hij tekende het in slechts tien avonden.
Kijk naar de tekening van Het Labyrint. Vigeland schetste het in slechts tien avonden en deed daarna onderzoek om er zeker van te zijn dat er nergens anders iets vergelijkbaars bestond.
Rond de Fontein creëerde Vigeland een labyrintplein van 1.800 vierkante meter, geplaveid met mozaïeken in zwart en wit graniet.
De Monoliet
In het hart van het park torent De Monoliet, een 17 meter hoge zuil gehouwen uit één enkel blok graniet.
121 menselijke figuren spiralen naar boven, lichamen in elkaar verstrengeld. Sommige figuren lijken te klimmen. Andere lijken te vallen. Of de beweging naar boven, naar beneden of beide kanten op gaat, is aan de kijker.
Vigeland gaf vrijwel geen uitleg. Hij noemde het fantasie en zijn beroemde citaat is:
Hoewel het park één naam draagt, is het door vele handen gemaakt. Alleen al De Monoliet werd gedurende 13 jaar gehouwen door vier meestersteenhouwers: de Zweden Gustav Mod en Nils Jönsson, de Deen Karl Kjær en de Noor Ivar Broe. Ze werkten allen volgens het gipsen model van Vigeland onder zijn nauwlettend toezicht.
P.S. Zoek bij De Monoliet naar twee cirkels die in de bestrating zijn aangebracht. Ga in eentje staan en praat, zing of stamp en het geluid kaatst naar je terug.
Het park is net zo indrukwekkend in de winter en met een beetje geluk kun je hier zelfs langlaufen.
Voor een dieper begrip van de visie erachter kun je de reis binnenshuis voortzetten in het Vigeland Museum, ooit het atelier en huis van de kunstenaar.
Het is tot in elk detail zorgvuldig samengesteld en vormt een rustige oase in de stad.
Hier zien bezoekers een miniatuurversie van het park: gipsen modellen, vroege studies en werken die nooit zijn voltooid. Het proces wordt zichtbaar, en de herhaling, de correcties, de obsessie worden duidelijk.
Het privéleven van Vigeland was complex. Hij had meerdere relaties, twee kinderen werden vroeg in zijn carrière geboren, en later hertrouwde hij. Toch bleef zijn belangrijkste toewijding aan het werk zelf.
Het appartement
Als onderdeel van zijn overeenkomst met de gemeente Oslo kreeg Gustav Vigeland een atelier en een woonruimte dicht bij zijn werk. Architect Lorentz Ree ontwierp speciaal voor hem een appartement helemaal bovenin het gebouw.
Hier zit achter elk object een idee.
Vigeland koos ervoor om het appartement tot in elk detail zelf te ontwerpen. Warme terracotta muren samen met groene lambrisering, een kleurenpalet dat terugkomt in kussens, kleden en textiel. Zijn vrouw, Ingerid Vigeland, met wie hij in 1922 trouwde, weefde kleine textielwerken volgens zijn strikte instructies - een subtiele verwijzing naar Noorse ambachtelijke tradities en de idealen van die tijd, waarin de kwaliteit van objecten onlosmakelijk verbonden werd gezien met de kwaliteit van leven.
De kunstwerken aan de muren zijn uitsluitend van hem. De pastels dateren uit zijn reizen naar Zuid-Noorwegen, waar hij landschappen uit zijn jeugd vastlegde, een persoonlijk tegenwicht voor het monumentale werk wat buiten staat.
Vigeland en Ingerid verhuisden naar het appartement in 1924. In de jaren veertig verhuisde Ingerid en Vigeland woonde hier alleen in zijn laatste jaren. Het tweede bed werd verwijderd. Wat overblijft is een ingetogen, bijna sobere ruimte, volledig gevormd rondom het werk.
In de ronde kamer erboven plande Vigeland een reeks reliëfs om de ruimte te omringen. Hij heeft ze nooit afgemaakt. Maar hij wist precies waar zijn verhaal zou eindigen.
Helemaal bovenin het gebouw staat het mausoleum dat hij ontwierp om zijn urn te huisvesten.
Een aantal van zijn werken zijn nooit voltooid. De laatste rustplaats van de kunstenaar zelf was echter zorgvuldig gekozen.
