De rauwe wedergeboorte van de joik

Het nieuwe tijdperk van de joik

’Het is net alsof de joiktraditie nieuw leven krijgt ingeblazen. Er is een groeiend besef, zeker bij de mensen van mijn generatie,’ zegt Marja Mortensson, een Zuid-Samische joiker en zangeres uit Hedmark.

In haar muziek gaat het over verschillende aspecten van de Samische identiteit.

Begin 2017 bracht ze haar veelgeprezen debuut album Aarehgïjre – Early Spring uit.

Slechts een jaar later volgde haar tweede album Mojhtestasse – Cultural Heirlooms, waarmee ze een Spellemannprisen (de Noorse Grammy Award) won in de categorie folk en traditionele muziek.

’Ondanks de voortdurende strijd om onze talen en culturele identiteit te kunnen behouden, merk ik toch een positieve evolutie de voorbije jaren. Vandaag de dag voelt het veilig om Sami te zijn.’

Terug naar de Samische roots

Als Zuid-Samische kwam Mortensson niet zo vaak in contact met het joiken als Eira die in het noorden opgroeide.

’In het zuiden wordt alles wat overblijft in archieven bewaard. De joik is goed verborgen.’

Toch besliste ze als tiener op zoek te gaan naar haar roots, dus begon ze onderzoek te doen naar het culturele erfgoed van haar familie. Mortensson ontdekte verschillende joiken van haar familie.

’Joik is net een hele filosofie. Het gaat over de verbinding met de natuur en de mensen rondom je. Als ik joik, krijg ik allerlei beelden in mijn hoofd en voelt het alsof ik naar een bepaalde plek reis of naar de ziel van de persoon die ik joik.

’De natuur, het leven en het universum inspireren me. Ik trek me van genres en hun grenzen weinig aan. Er is een Samisch gezegde: Het is beter in beweging te zijn dan stil te staan,’ zegt Eira.

Mortensson is het ermee eens.

’Zolang mijn muziek maar nauw aansluit bij het joiken laat ik mezelf toe nieuwe elementen aan te brengen en te ervaren, zoals drums, tuba en percussie. Toch is de joikfilosofie altijd de basis van mijn werk. Wat ik overbreng moet echt aanvoelen. Dat is mijn enige criterium.’