De Noorse staafkerken zijn de oudste bewaard gebleven houten kerken binnen het christendom. De meeste staafkerken waren eigenlijk vrij eenvoudig, maar sommige hebben een gedetailleerd ontwerp en complex houtsnijwerk.
Staafkerken in Noorwegen
Een getuigenis van bijna 900 jaar, helemaal uit hout gesneden.
Geen wonder dat deze mythische kerken mensen blijven betoveren.
Stel je eens voor hoeveel tijd het heeft gekost om al deze complexe details uit hout te snijden.
Adem de geur in van geteerd hout als je binnenstapt, en zoek naar tekenen van de Noorse goden - de oude goden die in de oudste kerken vaak naast de christelijke God bestaan.
Ooit waren er in Noorwegen meer dan 1.300 van deze bijzondere houten bouwwerken. Helaas zijn ze één voor één verdwenen en vervangen door warmere, grotere en modernere kerken.
Dankzij een fanatieke kunstenaar zijn de laatste 28 kerken op de valreep gered.
Vikingerfgoed
Tijdens de middeleeuwen werden er in heel Europa enorme stenen kathedralen gebouwd. In Noorwegen, al was het op kleinere schaal, werd er een vergelijkbare techniek gebruikt om met hout te bouwen.
De houten deuren en sierlijsten van de kerken bestaan vaak uit prachtig houtsnijwerk. De versieringen zijn een intrigerende combinatie van christelijke motieven en wat vaak wordt aangenomen als prechristelijke vikingthema's met dieren en draken.
De uitstekende houtbouwtechnieken en houtsnijtradities van de Vikingen die werden gebruikt bij de bouw van schepen en huizen, zijn doorontwikkeld en vaak te zien in staafkerken.
Er zijn verschillende soorten staafkerken, maar wat ze allemaal gemeen hebben, zijn de hoekpalen ('staven') en een raamwerk van hout met muurplanken die op dorpels staan. Deze muren staan bekend als staafmuren, vandaar de naam staafkerk.
Er is reden om aan te nemen dat veel staafkerken zijn gebouwd op heilige Noorse grond. Vroeger had het Asengeloof geen gebedshuis en vond het belijden van de Noorse godsdienst buiten plaats bij heilige boomgaarden, bij een altaar of bij een heidense hov. De hov was vaak de grote kamer of de hal van de rijkste boer van het dorp.
Waar zijn de staafkerken te vinden?
Ooit stonden ze overal in Noorwegen, maar tegenwoordig zijn er nog maar 28 grote en kleine staafkerken die min of meer in goede staat verkeren.
Wil je de best bewaarde staafkerk zien, ga dan naar de staafkerk van Borgund in Lærdal in Fjord-Noorwegen. Maar ook in Heddal in Telemark kun je een mooi voorbeeld zien van een gedetailleerde staafkerk. Of wat dacht je van de gereconstrueerde staafkerk in Fantoft in Bergen en de staafkerk van Urnes die op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat, om er maar een paar te noemen.
Een staafkerk werd vanuit Gol overgebracht naar het Norsk Folkemuseum, het Noors volksmuseum, in Bygdøy even buiten Oslo, waar de kerk in z'n vermoedelijke oorspronkelijke staat is hersteld en tegenwoordig te zien is. Ook in openluchtmuseum Maihaugen in Lillehammer kun je een kleine staafkerk bekijken die eerst in Garmo stond.
Maar dit zijn niet de enige kerken die in de loop der jaren zijn verplaatst.
Een nieuwe staafkerk bouwen
In Rysstad in de Setesdal-vallei blaast de lokale gemeenschap het iconische houten erfgoed van Noorwegen nieuw leven in met de bouw van een traditionele staafkerk. Deze kerk wordt vervaardigd volgens oude Vikingmethoden, met oplevering gepland voor 2030.
Het einde van de staafkerken
Staafkerken zijn niet altijd zo gewaardeerd als tegenwoordig. Aan het begin van de 19e eeuw waren de meeste staafkerken verdwenen. In 1851 bepaalde een nieuwe wet dat alle kerken voldoende ruimte moesten bieden om er 30% van de plaatselijke bevolking in onder te brengen. Door de snelle bevolkingsgroei werden toen veel van de laatst overgebleven staafkerken te klein. Er werden nieuwe, warmere en lichtere kerken gebouwd die al snel populairder werden dan de oude staafkerken, omdat die koud en donker waren.
Dit leidde tussen 1851 en 1890 tot de sloop of verkoop van veel staafkerken. Het massieve hout werd vaak hergebruikt in andere gebouwen. Maar gelukkig waren er mensen die de waarde van deze oude staafkerken inzagen en zich inzetten om ze te behouden.
De beschermer van de parochiekerk van Vang
Eén van de kerken die behouden is gebleven is de prachtige parochiekerk van Vang - de meest bezochte staafkerk ter wereld. Grappig genoeg staat deze Noorse kerk tegenwoordig helemaal niet meer in Noorwegen, maar in Polen!
De held van dit verhaal is Johan Christian Clausen Dahl, een schilder uit Bergen die de eerste Noorse hoogleraar kunstgeschiedenis werd. Hij speelde een centrale rol bij de oprichting van wat nu Fortidsminneforeningen heet (de vereniging voor het behoud van oude Noorse monumenten), en die was erg belangrijk in het proces rondom het behoud van Stavenkerken. Hij schreef een erg waardevol artikel over het unieke karakter, de oorsprong van staafkerken en over hun 'echt fantastische vormen', wat hielp om de laatst overgebleven kerken te redden. Ook introduceerde hij de geschiedenis van deze unieke gebouwen bij zowel een breder publiek als bij Europese kunsthistorici.
Dahl kocht uiteindelijk de parochiekerk van Vang op een veiling en wist de koning van Pruisen ervan te overtuigen de kerk naar Berlijn te verplaatsen. De staafkerk werd daarna stukje voor stukje afgebroken en met behulp van paardensleeën naar schepen gebracht en naar het zuiden verscheept. Een jaar later eiste de koning dat de kerk zou worden herbouwd in Neder-Silezië in Polen, in wat nu de stad Karpacz is.
Al is de kerk onderweg wat van z'n Noorse erfgoed verloren, staat één ding vast: als Dahl de staafkerk toen niet had gekocht, dan zou die verloren zijn gegaan.
Open voor het publiek
Tegenwoordig staan er nog maar 28 historische staafkerken. Zoals je kunt zien op de onderstaande kaart, ligt het merendeel daarvan in het binnenland van Oost-Noorwegen en in Fjord-Noorwegen.
De meeste zijn in de zomer open voor het publiek, en andere kun je dan weer het hele jaar door bezoeken.
ÅlÅl Staafkerkmuseum
The Ål Stave Church dating from the latter part of the 12th century was richly decorated at the time of its demolition in 1880. The main doorway and the ceiling painting can be seen at the medieval exhibition at the Historical Museum in Oslo. Some of the church's fittings as well as a copy of the Ål ceiling can be found at Ål Church. The site of the church was examined and planned and today it forms part of the church park. In the 1990s, the Ål Stave Church Museum in Prestegardslåven in the church park opened. The museum restores and displays decorative panels from stave churches and it has a copy of the Ål doorway. The exhibition provides information about Ål Stave Cchurch and about Norway’s other stave churches in Norway. Free admission for children up to the age of 16, when accompanied by an adult.
NoreNore Stavkirke
Nore Stavekerk De Nore Stavekerk staat in Buskerud, gemeente Nore og Uvdal. De Nore Stavekerk dateert van rond 1167 en is gebouwd in de Numedalstijl : in kruisvorm, met galerijen, koor en koepel. Deze kenmerken zijn uiterst zeldzaam voor gebouwen uit die tijd: er is geen enkel gebouw in Noorwegen of zelfs in Europa bekend dat als voorbeeld kan hebben gediend. De kerk is deels herbouwd in de 17e en 18e eeuw, Schip en koor hebben restanten van prachtige schilderingen uit 1655 en 1683. Net als in de staafkerk van Uvdal is het houtsnijwerk van hoogstaand artistiek niveau. Het westelijke portaal van het schip is rijk geornamenteerd met houtsnijwerk in de vorm van wijnranken en dieren. De draken en leeuwen zijn verwant aan die op soortgelijke portalen in Telemark. In de kerk treft u verder twee inscripties aan waaronder de tekst van het 'gebed om Gods barmhartigheid'. De twee kruisbeelden stammen mogelijk uit de middeleeuwen en tijdens opgravingen is een schildering onthuld die lijkt te stammen uit de late middeleeuwen. Deze kerk is echt overladen met een rijkdom aan kunstobjecten. Nu lijkt dat misschien overdreven maar in de middeleeuwen was het gebruikelijk om religieuze boodschappen met behulp van beeld over te dragen op het ongeletterde kerkvolk. De kunstobjecten en decoraties van de staafkerken van Nore en Uvdal laten duidelijk de vroege middeleeuwen als meest creatieve periode zien, een beeld dat overeenkomt met de meeste andere staafkerken.
RyfossHøre Stave Church
An unusual runic insription shows that Høre Stave Church dates back to around 1179. However, as the oldest coin found under the church floor is from around 1100, it must have replaced a smaller sized church. An extension was built in 1822, and today it serves the community as a regular parish church. The story behind the runic inscriptions found in the pulpit is exiting. According to legend, King Sverre passed through Valdres in 1177 on the run from Magnus Erlingsson. Elling, the Kvie Lendmann (feudatory), had joined King Sverre in his fight agains King Magnus and his father the Earl Erling Skakke. When Erling fell in the battle at Kalvskinnet in Nidaros (Trondheim), Elling and his brother Audun decided to build Høre Stave Church as the runic inscriptions show: "In the summer of which the brothers Elling and Audun cut (timber) to this church, Erling (fell) in Nidaros." Høre Stave Church is rich in dragon and lion wood carvings from the Middle Ages, and among these are two beautiful portals. What used to be the ridge turret, is today the entrance of the graveyard. Gyda from Kvie, the church`s neighbouring farm, vas the daughter of the petty king Eirik of Hordaland. She was the one who prompted Harald Hårfagre to unite Norway into one kingdom towards the end of the 800s. Brought up at Kvie, a manor farm in Valdres, she made Harald promise not to cut his hair or shave until he had united the country. Initially, she turned down the king`s proposal of marriage, but when he had done what she asked, Gyda married King Harald. Opening hours 2017: Tuesday, Wednesday, Friday and Saturday 18. June - 20. August 11am-5pm (18. - 20. August 11am-9pm) Admission (incl. guiding) - payment by cash only: Adults NOK 60,- Childre under 16 years free of charge No student or senior discounts. Groups from 10 paying persons NOK 40,- per pers.
LomenLomen Stave Church
Lomen Stave Church is believed to date back to around 1192. The oldest coin found is from King Sverre`s era 1177-1202. In 1750, the church was converted and extended as it had become too small to meet the needs of an increasing population. When the new Lomen Church was completed in 1914, regular use of the stave church ended. Today, it is only used for weddings and church services during the summer season. Wooden sections dating back to the Middle Ages have been stripped down to the woodwork, but post-reformatory parts are still painted. Several medieval portals featuring wood carvings and animal decorations can be found in the church. Of the soapstone font from the Middle Ages, only the base remains. A mediaeval chest leans towards the wall in the choir. It features a magic runic inscription that has almost been rubbed off. The Madonna-head on the altar is a plaster copy of the beautiful original from the 1200s. It was probably once part of a whole figure. Mary has wawy hair and a crown with four points. The original can be found at Valdres Folk Museum in Fagernes. Opening hours 2017: Thursdays to Sundays 18. June - 20. August 11am-5pm (18. - 20. August 11am-9pm) Admission (incl. guiding) - payment by cash only: Adults NOK 60,- Childre under 16 years free of charge No student or senior discounts. Groups from 10 paying persons NOK 40,- per pers.
ÅlÅl Staafkerk tuft
Ål Stave church was erected around 1170 and torn down in 1880. The stave churches are a wooden building with a carrying construction of poles. The stave churches are today counted as among the most important European architecture in wood from medieval times. The stave church in Ål with its 18 poles was the largest church in Hallingdal. The church also changed appearance several times with expansions and reconstructions. In Ål Stave church they also found an ancient 'rune' inscription that said who was the constructor of the church. This site is located in the centre of Ål, parking by the schools.
HedalenHedalen Stave Church
The Hedalen Stave Church may be the oldest of its kind in Valdres today. It comprises an unusual amount of catholic items and among these a reliquary. Only a few of these can still be found in Norway. The church dates back to around 1163, and coins from King Sverre`s era 1177-1202 have been found under the floor. It is in use as a regular parish church. The west-facing portal features dragon and vine decorations from the late 1100s. These dragons symbolise the evil forces you leave behind before you enter the place of worship. The reliquary is the most treasured item in the church. It is made out of copper-gilded wood, and dates back to around 1250. The figures featured are Christ, St. Mary, St John, St. Jacob, St. Thomas, St. Olav and St. Peter. Norway has only a few such reliquaries left. Its original reliquary casket is still intact, and is the only one of its kind. The Hedal Madonna (sculpture of St. Mary), dating back to the mid-1200s, is one of the most stunning pieces of medieval ecclesiastical art in Norway. Originaly, the sacrament house was part of the triptych. Changes to this gothic triptych were probably made in 1699, and it was painted in 1769. Its crucifix dates back to around 1260-1280. The Romansque font is made out of soapstone, and has a cover dating back to 1250. In the sacristy, a bearskin is hanging on the wall. According to legend, there was no one left in Hedalen after the Black Death. A hunter found the church in the woods and shot a bear in front of the altar. But there were still people living in Hedalen, and maybe the bearskin was just the vicar`s somewhat unusual rug in front of the altar. Opening hours 2017: Daily except Mondays 18. June - 20. August 11am-5pm (18. - 20. August 11am-9pm) Admission (incl. guiding): Adults NOK 60,- Childre under 16 years free of charge No student or senior discounts. Groups from 10 paying persons NOK 40,- per pers.
GolGol Stave kerk
Gol Stave Church, which is in the mediaval park Gordarike, is a true copy of the Gol stave church built in the 1200s. The copy was built in the 1980s and consecrated by the bishop of Tunsberg in 1994. In the summer evening on Wednesdays there is a devotional and sometimes musical performance. The church is often used for weddings. The woodwork inside the church is still bright, and it is easy to spot all the beautiful carvings and details. Visit the church and be humbled by the mood you will be greeted by. Inside you can listen to the beautiful Gregorian choir music (cd). In the Viking Hall next to the exhibition you can study the stave church architecture. Same opening hours / entrance ticket as to the Gordarike Family Park. Gol stave church (Gol stavkirke) is a stave church originally from Gol, Hallingdal, Norway. It is now located in the Norwegian Museum of Cultural History at Bygdøy in Oslo, Norway. When the city built a new church around 1880, it was decided to demolish the old stave church. It was saved from destruction by the Society for the Preservation of Ancient Norwegian Monuments, which bought the materials in order to re-erect the church elsewhere. It was acquired by King Oscar II, who financed its relocation and restoration as the central building of his private open-air museum near Oslo. The restoration, overseen by architect Waldemar Hansteen, was completed in 1885. In 1907 this early open air museum, the world's first, was merged with the Norwegian Museum of Cultural History, which now manages the stave church, still nominally the property of the reigning monarch. The church is dendrochronologically dated to 1212. In the 1980s, the modern replica was erected in Gol.
ØyeØye Stave Church
Øye Stave Church was probably built towards the end of the 1100s. its original location was in the fields facing Vangsmjøsa. This was an extremely wet area, and during the spring flooding the graves were often be filled with water and stones had to be added to the coffins in order to lower them down. The church was in a porr state of repair, and it either rotted away or was taken by the wind. 1747 saw the consecration of the new Øye Church. The stave church disappeared. In th 1930s, work had to be done on the foundations of new Øye Church. Under the church floor, Øye Stave Church was found - 156 pieces in total. No one knows why it was stored here. It was in the end decided to erect the stave church, and it was consecrated in 1965. Today Øye Stave Church is used for weddings and Midsummer Mass only. The church has a strong Catholic medieval character with a narrow opening to the choir and pews along the walls only. It features copies of two medieval portals (probably from the 1100s) with capitals and numerous animal decorations. The door has a medieval ring handle. On the altar stands a crucifix dating back to the 1200s, featuring a Christ-figure from the 1300s. The wooden baptismal font from the 1300s is quite unique, and one of the pews in the choir may be from the Middle Ages. Opening hours 2017: Mon, Thur, Sat, Sun 18. June - 20. August 11am-5pm (18. - 20. August 11am-9pm) Admission (incl. guiding) - payment by cash only: Adults NOK 60,- Childre under 16 years free of charge No student or senior discounts. Groups from 10 paying persons NOK 40,- per pers.
HeggenesHegge Stave Church
The Hegge stave church dates back to 1216 and is celebrating its 800th anniversary this year! The church is still in use as a parish church in the local community. It has a carved gate from the Middle Ages and inside the church you can see the original staves with carved face masks. One of the staves has a runic inscription. The baptismal fountain made of soapstone is from the 1100s and the altarpiece has a unique history which you can read further down. The alterpiece, dating back to 1782, has its own special history. Four men from Hegge were in Gudbrandsdalen to trade livestock, but in the mountains they got caught up in a storm. They promised God that if thye were to return home alive, each of them would donate the value of a cow to Hegge Church. They kept their promise, ordered and paid for the altarpiece in Gudbrandsdalen and brought it home on a sledge. Guiding for groups can be ordered at Øystre Slidre kyrkjekontor, Tel. (+47) 61 35 25 78 or email [email protected]
ReinliReinli Stave Church
Reinli Stave Church dates back to around 1326, but prior to this the site has been home to two other churches. The only remains left of the first church are graves, and the second must have burnt down or been demolished. Of the coins found under the church floor, the oldest are from King Håkonson`s reign, 1217-1263. An inscription on the wall in the portico by the southern entrance to the choir tells us who was behind the new build or reconstruction in 1326. "Here rests Sira Hord who made this a better church. Pater Noster." The inscription refers to a grave under the floor close by, and the grave is marked by small pieces of iron which together form a cross. This was when the church took its current shape. It is a parish church, but is only used during summer. For the rest of the year, the chapel further down the road is used. Reinli Stave Church still has 12 medieval consercration crosses. These have been painted black, and are believed to date back to around 1326. Reinli stave church is the only one in Norway with all 12 consercration crosses intact. The altarpiece is a medieval triptych, but it was paintet in the 1890s and 1920s. A crucifix hangs on the choir wall. Fittings in wrought iron, the soapstone font and a bell in the belfry are all from the Middle Ages. The wall features a hatch for the leprous, which was used to let them confess and receive Holy Communion. Opening hours 2017: Daily except Wednesdays 18. June - 20. August 11am-5pm (18. - 20. August 11am-9pm) Admission (incl. guiding): Adults NOK 60,- Childre under 16 years free of charge No student or senior discounts. Groups from 10 paying persons NOK 40,- per pers.
UvdalUvdal Stavekerk
De Uvdal Stavekerk ziet er tegenwoordig heel anders uit dan vroeger als gevolg van de continue reeks aanpassingen en uitbreidingen tot in de 19e eeuw. Verbouwingen uit elke periode zijn terug te zien en maken de kerk tot een schitterend en rijk geschakeerd voorbeeld van hoe bouwkunst en decoratie uit verschillende periode versmelten tot een rijk en harmonieus geheel. In 1978 zijn bij opgravingen onder de vloer van de UvdalStavekerk ruim 500 munten gevonden. Hieruit blijkt dan de kerk dateert uit het einde van de 12e eeuw. Een andere interessante vondst daarbij betrof paalgaten van een nog ouder gebouw, vermoedelijk ook een kerk. In een van de gaten bevonden zich twee munten uit het begin van de 12e eeuw, de vermoedelijke bouwperiode van de eerste kerk. Hoe deze vroegste kerk eruit heeft gezien en hoe groot zij was is onbekend. Faciliteiten: kerk Afstand: 7,4 km Locatie: Rødberg Reistijd: 7 min.
Profiteer van deze topaanbiedingen
Neem een kijkje bij onze sponsors die er alles aan doen om je een goede reis te bezorgen.
Brim ExplorerStille fjordentochten op bekroonde elektrische catamarans in Oslo, Tromsø, Lofoten en Spitsbergen.
CityboxModerne en betaalbare hotels op centrale locaties in Oslo, Bergen en Kristiansand.
NorgesbookingBoek uw perfecte verblijf in de fjorden, bergen en valleien van Noorwegen.
Scandic HotelsErvaar de Noorse gastvrijheid op zijn best in meer dan 90 hotels verspreid over Noorwegen. Speciale aanbiedingen beschikbaar.
StrawberryHotels met een unieke insteek! Profiteer van weekenddeals bij meer dan 100 hotels in Noorwegen.
Thon Hotels ASHeerlijk ontbijt inbegrepen! Ervaar waar comfort en betaalbare tarieven bij onze 80 hotels in Noorwegen.
CampcationBoek een campingverblijf op prachtige en unieke locaties in heel Noorwegen met Campcation.
Classic Norway HotelsWanneer het hotel de bestemming is. Boek een nacht om niet te vergeten in een van de meest unieke en opvallende hotels van Noorwegen.
50 Degrees North NordicKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Radisson HotelsVoordelige aanbiedingen en comfortabele verblijven in de grote steden, luchthavens en skigebieden van Noorwegen.
Authentic ScandinaviaReizen samengesteld door locals. Onze op maat gemaakte tours passen bij elk type reiziger en budget.
Booknordics.comUnieke pakketreizen, avontuurlijke hotels, tours en activiteiten.
Fjord ToursHet thuis van ‘Norway in a Nutshell’, de populairste tour van Noorwegen. Fjorden, bergen en adembenemende bestemmingen — allemaal in één reis!
Go FjordsBoek fantastische tours en ervaringen! We bieden tours in Oslo, Bergen, Stavanger, Lofoten, de Noordkaap en op nog veel meer plekken.
HurtigrutenErvaar de mooiste zeereis ter wereld op een onvergetelijke cruise langs de prachtige Noorse kust.
Norrøna AdventureKies voor expedities en avontuurlijke vakanties met Norrøna Adventure. Wandel-, ski- en fietsreizen.
Discover NorwayKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Norwegian HolidaysVoordelige pakketreizen met Norwegian. Boek uw vlucht, hotel en huurauto allemaal op één plek.
StrömmaSightseeing per bus en boot op verschillende toeristische locaties en steden in Noorwegen.
Up NorwayLuxe op maat, mogelijk gemaakt door plaatselijke experts. Wij combineren uw wensen met onze kennis en zorgen voor een onvergetelijke reis.
Fjord Travel NorwaySlaap in een ijshotel, achtervolg het noorderlicht en ontdek de magische fjorden. Boek nu uw tour!
Arctic Campers ASBent u benieuwd naar het leven in een camper? Verken Noorwegen in comfort en stijl met onze slimme en knusse campers.
Auto EuropeAltijd een fijne huurauto-ervaring. Zoek en vergelijk huurprijzen. Annuleren kan gratis tot 24 uur voor het ophaalmoment.
NOR-WAY BussekspressGeniet van pittoresk uitzicht tijdens een comfortabel busreis naar de fjorden en tussen de steden in onze snelbussen.
SJ NordSJ NORD - het avontuur begint in de trein
Vy expressOntdek Noorwegen met comfortabele snelbussen die u vervoeren tussen de grote steden, bergen en fjorden.
Vy TrainDoorkruis het landschap op een trein tussen Oslo en Bergen op de Bergen-spoorweg en verken Oslo en omgeving.
Cabin CampersBeleef de roadtrip van uw leven met onze huizen op vier wielen.
My Nordic TravelKies uit doe-het-zelf-routes en pakketvakanties naar de allerbeste bestemmingen in Noorwegen.
CampanyonUniek kamperen in de natuur. Boek een verblijf in een boomhut of glamping-tent of reserveer een staplaats voor uw camper.
NorwegianNorwegian biedt goedkope vluchten in Noorwegen en directe vluchten vanaf meer dan 70 Europese luchthavens. Boek vluchten naar je bestemmingen via onze kalender met betaalbare tarieven.
De HistoriskeBreng een onvergetelijk verblijf door in een van de unieke, authentieke historische hotels van Noorwegen. Geniet van eersteklas culinaire ervaringen en een ruim aanbod aan activiteiten.