De Noorse staafkerken zijn de oudste bewaard gebleven houten kerken binnen het christendom. De meeste staafkerken waren eigenlijk vrij eenvoudig, maar sommige hebben een gedetailleerd ontwerp en complex houtsnijwerk.
Staafkerken in Noorwegen
Een getuigenis van bijna 900 jaar, helemaal uit hout gesneden.
Geen wonder dat deze mythische kerken mensen blijven betoveren.
Stel je eens voor hoeveel tijd het heeft gekost om al deze complexe details uit hout te snijden.
Adem de geur in van geteerd hout als je binnenstapt, en zoek naar tekenen van de Noorse goden - de oude goden die in de oudste kerken vaak naast de christelijke God bestaan.
Ooit waren er in Noorwegen meer dan 1.300 van deze bijzondere houten bouwwerken. Helaas zijn ze één voor één verdwenen en vervangen door warmere, grotere en modernere kerken.
Dankzij een fanatieke kunstenaar zijn de laatste 28 kerken op de valreep gered.
Vikingerfgoed
Tijdens de middeleeuwen werden er in heel Europa enorme stenen kathedralen gebouwd. In Noorwegen, al was het op kleinere schaal, werd er een vergelijkbare techniek gebruikt om met hout te bouwen.
De houten deuren en sierlijsten van de kerken bestaan vaak uit prachtig houtsnijwerk. De versieringen zijn een intrigerende combinatie van christelijke motieven en wat vaak wordt aangenomen als prechristelijke vikingthema's met dieren en draken.
De uitstekende houtbouwtechnieken en houtsnijtradities van de Vikingen die werden gebruikt bij de bouw van schepen en huizen, zijn doorontwikkeld en vaak te zien in staafkerken.
Er zijn verschillende soorten staafkerken, maar wat ze allemaal gemeen hebben, zijn de hoekpalen ('staven') en een raamwerk van hout met muurplanken die op dorpels staan. Deze muren staan bekend als staafmuren, vandaar de naam staafkerk.
Er is reden om aan te nemen dat veel staafkerken zijn gebouwd op heilige Noorse grond. Vroeger had het Asengeloof geen gebedshuis en vond het belijden van de Noorse godsdienst buiten plaats bij heilige boomgaarden, bij een altaar of bij een heidense hov. De hov was vaak de grote kamer of de hal van de rijkste boer van het dorp.
Waar zijn de staafkerken te vinden?
Ooit stonden ze overal in Noorwegen, maar tegenwoordig zijn er nog maar 28 grote en kleine staafkerken die min of meer in goede staat verkeren.
Wil je de best bewaarde staafkerk zien, ga dan naar de staafkerk van Borgund in Lærdal in Fjord-Noorwegen. Maar ook in Heddal in Telemark kun je een mooi voorbeeld zien van een gedetailleerde staafkerk. Of wat dacht je van de gereconstrueerde staafkerk in Fantoft in Bergen en de staafkerk van Urnes die op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat, om er maar een paar te noemen.
Een staafkerk werd vanuit Gol overgebracht naar het Norsk Folkemuseum, het Noors volksmuseum, in Bygdøy even buiten Oslo, waar de kerk in z'n vermoedelijke oorspronkelijke staat is hersteld en tegenwoordig te zien is. Ook in openluchtmuseum Maihaugen in Lillehammer kun je een kleine staafkerk bekijken die eerst in Garmo stond.
Maar dit zijn niet de enige kerken die in de loop der jaren zijn verplaatst.
Een nieuwe staafkerk bouwen
In Rysstad in de Setesdal-vallei blaast de lokale gemeenschap het iconische houten erfgoed van Noorwegen nieuw leven in met de bouw van een traditionele staafkerk. Deze kerk wordt vervaardigd volgens oude Vikingmethoden, met oplevering gepland voor 2030.
Het einde van de staafkerken
Staafkerken zijn niet altijd zo gewaardeerd als tegenwoordig. Aan het begin van de 19e eeuw waren de meeste staafkerken verdwenen. In 1851 bepaalde een nieuwe wet dat alle kerken voldoende ruimte moesten bieden om er 30% van de plaatselijke bevolking in onder te brengen. Door de snelle bevolkingsgroei werden toen veel van de laatst overgebleven staafkerken te klein. Er werden nieuwe, warmere en lichtere kerken gebouwd die al snel populairder werden dan de oude staafkerken, omdat die koud en donker waren.
Dit leidde tussen 1851 en 1890 tot de sloop of verkoop van veel staafkerken. Het massieve hout werd vaak hergebruikt in andere gebouwen. Maar gelukkig waren er mensen die de waarde van deze oude staafkerken inzagen en zich inzetten om ze te behouden.
De beschermer van de parochiekerk van Vang
Eén van de kerken die behouden is gebleven is de prachtige parochiekerk van Vang - de meest bezochte staafkerk ter wereld. Grappig genoeg staat deze Noorse kerk tegenwoordig helemaal niet meer in Noorwegen, maar in Polen!
De held van dit verhaal is Johan Christian Clausen Dahl, een schilder uit Bergen die de eerste Noorse hoogleraar kunstgeschiedenis werd. Hij speelde een centrale rol bij de oprichting van wat nu Fortidsminneforeningen heet (de vereniging voor het behoud van oude Noorse monumenten), en die was erg belangrijk in het proces rondom het behoud van Stavenkerken. Hij schreef een erg waardevol artikel over het unieke karakter, de oorsprong van staafkerken en over hun 'echt fantastische vormen', wat hielp om de laatst overgebleven kerken te redden. Ook introduceerde hij de geschiedenis van deze unieke gebouwen bij zowel een breder publiek als bij Europese kunsthistorici.
Dahl kocht uiteindelijk de parochiekerk van Vang op een veiling en wist de koning van Pruisen ervan te overtuigen de kerk naar Berlijn te verplaatsen. De staafkerk werd daarna stukje voor stukje afgebroken en met behulp van paardensleeën naar schepen gebracht en naar het zuiden verscheept. Een jaar later eiste de koning dat de kerk zou worden herbouwd in Neder-Silezië in Polen, in wat nu de stad Karpacz is.
Al is de kerk onderweg wat van z'n Noorse erfgoed verloren, staat één ding vast: als Dahl de staafkerk toen niet had gekocht, dan zou die verloren zijn gegaan.
Open voor het publiek
Tegenwoordig staan er nog maar 28 historische staafkerken. Zoals je kunt zien op de onderstaande kaart, ligt het merendeel daarvan in het binnenland van Oost-Noorwegen en in Fjord-Noorwegen.
De meeste zijn in de zomer open voor het publiek, en andere kun je dan weer het hele jaar door bezoeken.
Profiteer van deze topaanbiedingen
Neem een kijkje bij onze sponsors die er alles aan doen om je een goede reis te bezorgen.
Brim ExplorerStille fjordentochten op bekroonde elektrische catamarans in Oslo, Tromsø, Lofoten en Spitsbergen.
CityboxModerne en betaalbare hotels op centrale locaties in Oslo, Bergen en Kristiansand.
NorgesbookingBoek uw perfecte verblijf in de fjorden, bergen en valleien van Noorwegen.
Scandic HotelsErvaar de Noorse gastvrijheid op zijn best in meer dan 90 hotels verspreid over Noorwegen. Speciale aanbiedingen beschikbaar.
StrawberryHotels met een unieke insteek! Profiteer van weekenddeals bij meer dan 100 hotels in Noorwegen.
Thon Hotels ASHeerlijk ontbijt inbegrepen! Ervaar waar comfort en betaalbare tarieven bij onze 80 hotels in Noorwegen.
CampcationBoek een campingverblijf op prachtige en unieke locaties in heel Noorwegen met Campcation.
Classic Norway HotelsWanneer het hotel de bestemming is. Boek een nacht om niet te vergeten in een van de meest unieke en opvallende hotels van Noorwegen.
50 Degrees North NordicKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Radisson HotelsVoordelige aanbiedingen en comfortabele verblijven in de grote steden, luchthavens en skigebieden van Noorwegen.
Authentic ScandinaviaReizen samengesteld door locals. Onze op maat gemaakte tours passen bij elk type reiziger en budget.
Booknordics.comUnieke pakketreizen, avontuurlijke hotels, tours en activiteiten.
Fjord ToursHet thuis van ‘Norway in a Nutshell’, de populairste tour van Noorwegen. Fjorden, bergen en adembenemende bestemmingen — allemaal in één reis!
Go FjordsBoek fantastische tours en ervaringen! We bieden tours in Oslo, Bergen, Stavanger, Lofoten, de Noordkaap en op nog veel meer plekken.
HurtigrutenErvaar de mooiste zeereis ter wereld op een onvergetelijke cruise langs de prachtige Noorse kust.
Norrøna AdventureKies voor expedities en avontuurlijke vakanties met Norrøna Adventure. Wandel-, ski- en fietsreizen.
Discover NorwayKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Norwegian HolidaysVoordelige pakketreizen met Norwegian. Boek uw vlucht, hotel en huurauto allemaal op één plek.
StrömmaSightseeing per bus en boot op verschillende toeristische locaties en steden in Noorwegen.
Up NorwayLuxe op maat, mogelijk gemaakt door plaatselijke experts. Wij combineren uw wensen met onze kennis en zorgen voor een onvergetelijke reis.
Arctic Campers ASBent u benieuwd naar het leven in een camper? Verken Noorwegen in comfort en stijl met onze slimme en knusse campers.
Auto EuropeAltijd een fijne huurauto-ervaring. Zoek en vergelijk huurprijzen. Annuleren kan gratis tot 24 uur voor het ophaalmoment.
NOR-WAY BussekspressGeniet van pittoresk uitzicht tijdens een comfortabel busreis naar de fjorden en tussen de steden in onze snelbussen.
Rent-A-Wreck of Scandinavia ASHet slimme en betaalbare alternatief voor huurauto's.
SJ NordSJ NORD - het avontuur begint in de trein
Vy expressOntdek Noorwegen met comfortabele snelbussen die u vervoeren tussen de grote steden, bergen en fjorden.
Vy TrainDoorkruis het landschap op een trein tussen Oslo en Bergen op de Bergen-spoorweg en verken Oslo en omgeving.
My Nordic TravelKies uit doe-het-zelf-routes en pakketvakanties naar de allerbeste bestemmingen in Noorwegen.
CampanyonUniek kamperen in de natuur. Boek een verblijf in een boomhut of glamping-tent of reserveer een staplaats voor uw camper.
NorwegianNorwegian biedt goedkope vluchten in Noorwegen en directe vluchten vanaf meer dan 70 Europese luchthavens. Boek vluchten naar je bestemmingen via onze kalender met betaalbare tarieven.
De HistoriskeBreng een onvergetelijk verblijf door in een van de unieke, authentieke historische hotels van Noorwegen. Geniet van eersteklas culinaire ervaringen en een ruim aanbod aan activiteiten.
Campiode grootste camping boekingssite van Noorwegen. Vind de beste kampeerplekken en camperplaatsen in heel Noorwegen.