Beleef UNESCO-erkende volksmuziek in de Setesdal-vallei in Zuid-Noorwegen, waar een nieuwe generatie artiesten de Hardanger-violen en mondharpen nieuwe leven geven en dit unieke erfgoed voor de wereld wordt behouden.
UNESCO-erkende volksmuziek
De volksmuziek van Setesdal in Zuid-Noorwegen echoot door de valleien en dorpen. Het is zo uniek dat het een plek heeft verdiend op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
Centraal in de muziek van Setesdal staat de Hardingfele, oftewel de Hardanger-viool, een unieke Noorse viool met een rijkversierde klankkast en een indringend, resonerend geluid...
...en de munnharpe (mondharp), een minuscuul instrument dat een trillend, bijna hypnotiserend gezoem maakt.
“Het is alsof je verbinding maakt met iets ouds en krachtigs, en dit weer tot leven brengt.”
Harald Stulien Robstad
Mondharpliefhebber
De gangar-dans die de volksmuziek begeleidt is een traditie die levend wordt gehouden door vrolijke jonge energie en soepele benen.
De volksmuziek van Noorwegen
Noorse volksmuziek is meer dan entertainment, het is levend cultureel erfgoed. Hoewel de oudst bekende geschreven melodie dateert uit 1695, wordt de muziek zelf al eeuwenlang mondeling doorgegeven en gaat volgens Store norske leksikon (Noorse encyclopedie) terug tot de Oudnoordse tijd.
De volksmuziek omvat een breed spectrum aan vocale en instrumentale stijlen, en elke uithoek van Noorwegen heeft zijn eigen kenmerkende ritmes of stijl, van de mystieke, op stem gebaseerde melodieën van de Samische joik in Finnmark tot het stampvoetende vioolspel van Setesdal.
UNESCO-erkende volksmuziek
Naast de indrukwekkende bergen, kleurrijke bunads en rijke ambachten staat Setesdal bekend om zijn volksmuziekerfgoed. Het is zo uniek dat het in 2019 werd opgenomen in de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
Een harmonische vallei
"Het is meer dan alleen muziek; het is een identiteit en het creëert een gevoel van diepe wortels en gemeenschap," vertelt Harald Stulien Robstad.
Als lid van een familie die bekendstaat om zijn muzikale talenten groeide Harald op omringd door het geluid van volksmuziek in zijn huis op de boerderij Syrtveit in het lagere deel van Setesdal. Maar pas in zijn tienerjaren begon hij de schoonheid ervan echt te waarderen, toen hij de kans kreeg om het van dichtbij te ervaren dankzij ontmoetingen met lokale muzikanten.
"Ik begon eerst met het smeden van mondharpen," herinnert hij zich. "Daarna begon ik erop te spelen. Ik werd geïnspireerd door mijn jongere broer die ook speelt."
Luister naar Harald Stulien Robstad die Huldreslåtten speelt op de mondharp.
Harald Stulien Robstad on Munnharpe (Jaw harp) in Setesdal
Foto: Adrian Leversby / Visitnorway.com
Traditionele melodieën doorgeven
In Setesdal is volksmuziek niet alleen een traditie, maar het is ook huiswerk! Al meer dan 30 jaar leren kinderen in Setesdal Hardanger-viool spelen op de lokale muziekschool.
Haralds jongere broer, Endre Stulien Robstad, begon zijn reis met het traditionele instrument op 8-jarige leeftijd. Nadat hij twee prominente figuren in de Noorse volksmuziek ontmoette, Daniel Sanden-Warg en Kirsten Bråten Berg, was hij helemaal overtuigd en startte hij bij een muziekacademie.
"Het is alsof er iets diep in de melodie tot leven komt en me verwelkomt wanneer ik de muziek hoor," vertelt Endre.
Luister naar Endre Stulien Robstad die de Hardanger-viool speelt.
Endre Stulien Robstad on Hardingfele, Setesdal
Foto: Adrian Leversby / Visitnorway.com
De broers blijven liedjes leren van zowel oude meesters als jongere muzikanten en delen dezelfde hoop: dat de volksmuziektradities in zijn traditionele vorm blijft voortbestaan, maar zich ook ontwikkelt met nieuwe uitdrukkingsvormen.
"Volksmuziek is niet uitgestorven. Het heeft een kloppend hart," vertelt Harald.
"Mensen van mijn leeftijd vinden het origineel en spannend. Het is iets dat zich onderscheidt van populaire muziek," voegt Endre toe.
De eerste vioolspeler
De Hardanger-viool werd in de 17e eeuw ontwikkeld in Hardanger en groeide uiteindelijk uit tot één van de belangrijkste instrumenten in de Noorse volksmuziek, volgens Store norske leksikon. Rond 1860 bereikte het instrument Setesdal.
"Het verhaal gaat dat Nere Nese uit Bygland de eerste was die de Hardanger-viool in 1860 in de vallei introduceerde. Er is ook gedocumenteerd dat er al in het begin van de 17e eeuw een spelemann (vioolspeler) was. Dit is de oudste informatie die we uit geschreven bronnen hebben," vertelt Marton Laksesvela, een zeer getalenteerde vioolspeler met 40 jaar ervaring die in Setesdal woont. Naast zijn muziek runt hij een boerderij en specialiseert hij zich in het repareren en bouwen van Hardanger-violen.
Lange tijd bestonden de gewone viool en de Hardanger-viool naast elkaar. Tegenwoordig zijn de Hardanger-viool en de mondharp de meest voorkomende instrumenten, waarbij de mondharp de afgelopen 20 jaar ongelooflijk populair is geworden.
Foto: Adrian Leversby / Visitnorway.com
Muziek en dans in harmonie
Bij het uitvoeren van traditionele muziek en dans in Setesdal zijn de twee onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De traditionele Noorse volksdans, de gangar, is dominant in de tradities van Telemark en Setesdal.
"Het heeft een heel sterk, duidelijk ritme en een uitgesproken melodie. Het is een beetje zoals de traditionele gebouwen hier: ze zijn niet overdreven bewerkt of versierd, maar ze hebben prachtige vormen en die vormen zijn zeer opvallend," zegt Marton.
Er zijn twee manieren om de gangar te dansen. Je hebt de solodans met een koppel, en dan is er de ringdans, uitgevoerd door wel twaalf koppels die met de klok mee in een cirkel bewegen.
Verhalen in lied
Veel van de vocale stijlen in de Noorse volksmuziek zitten tussen roepen en zingen in. Een aantal van de oudste vormen zijn verbonden met bergboerderijen, vooral lokking, dat werd gebruikt om over lange afstanden te communiceren en om de dieren te roepen!
De kunst van stev
Stel je een levendige afwisseling van speelse, plagende zangduels voor: dat is de kunst van stev of stevjing, een oude Noorse zangvorm.
De vierregelige verzen staan op zichzelf en vertellen vaak verhalen over liefde, natuur of delen kennis. Bij stevleik dagen zangers elkaar uit met spottende of provocerende teksten, gericht op een persoon, gebeurtenis, of zelfs een naburig dorp.
De zangtraditie was vroeger wijdverspreid in grote delen van Noorwegen, maar is bijzonder sterk gebleven in Setesdal en Telemark, waar deze zich blijft ontwikkelen doordat er nieuwe teksten worden geschreven voor traditionele stev-melodieën.
Bekijk hoe een jong meisje uit Setesdal een traditionele Noorse stev prachtig uitvoert.
Stev singing
Foto: Visitnorway.com
Ervaar het zelf
Als je Setesdal bezoekt, heb je misschien de kans om ter plekke te genieten van concerten en optredens van lokale muzikanten en dansers.
Wanneer we de kroeg binnenstappen, zorgen de gedempte verlichting, houten balken en knusse hoekjes voor een ontspannen sfeer. We zijn bij het Sølvgården Hotel in Setesdal, dat het hele jaar door regelmatig volksmuziekavonden organiseert met lokale artiesten.
Het publiek is een mix van jong en oud, locals en toeristen. De muziek begint. Het is niet luid, maar wel betoverend. Mensen zijn niet alleen passieve luisteraars, ze doen mee, tikken met hun voeten en al snel dansen velen zelfs in een kring op het ritme van de gangardans.
Volksmuziek in Noorwegen leeft volop, vooral in valleien met een landelijke boerencultuur in Oost- en Midden-Noorwegen. Hallingdal, in de regio Viken en Valdres in de provincie Innlandet, is waar de Hallingdans is ontstaan. Dit is een traditionele dans die bekendstaat om zijn energie en acrobatische acts, zoals wanneer dansers proberen een hoed van de bovenkant van een paal te schoppen. Valdres staat ook bekend om gammaldans, een ouderwetse parendans die door generaties heen bewaard is gebleven.
Nachtclub met volksmuziek in Oslo
Je kunt zelfs volksmuziek ervaren in Oslo, de bruisende hoofdstad van Noorwegen.
Bands zoals Valkyrien Allstars hebben zowel in Noorwegen als daarbuiten een groot aantal luisteraars verdiend en worden geprezen om hun energieke optredens en vernieuwende benadering van volksmuziek.
In Oslo kun je Riksscenen bezoeken, het nationale podium van het land voor volksmuziek en naar Tuvas Blodklubb gaan. Dit is de enige volksmuzieklub van Noorwegen (en mogelijk alle Scandinavische landen), opgericht door Tuva Syvertsen, de frontvrouw van Valkyrien Allstars. Het maandelijkse evenement brengt gepassioneerde volksmuziekliefhebbers samen in een energieke nachtclubsfeer.
De 'joik', de speciale zang van het Sami-volk, is een van de oudste levende zangtradities van Europa.
Ontdek meer over de bijzondere heropleving van de joik.
Verhalen over Setesdal
Profiteer van deze topaanbiedingen
Neem een kijkje bij onze sponsors die er alles aan doen om je een goede reis te bezorgen.
Brim ExplorerStille fjordentochten op bekroonde elektrische catamarans in Oslo, Tromsø, Lofoten en Spitsbergen.
CityboxModerne en betaalbare hotels op centrale locaties in Oslo, Bergen en Kristiansand.
NorgesbookingBoek uw perfecte verblijf in de fjorden, bergen en valleien van Noorwegen.
Scandic HotelsErvaar de Noorse gastvrijheid op zijn best in meer dan 90 hotels verspreid over Noorwegen. Speciale aanbiedingen beschikbaar.
StrawberryHotels met een unieke insteek! Profiteer van weekenddeals bij meer dan 100 hotels in Noorwegen.
Thon Hotels ASHeerlijk ontbijt inbegrepen! Ervaar waar comfort en betaalbare tarieven bij onze 80 hotels in Noorwegen.
CampcationBoek een campingverblijf op prachtige en unieke locaties in heel Noorwegen met Campcation.
Classic Norway HotelsWanneer het hotel de bestemming is. Boek een nacht om niet te vergeten in een van de meest unieke en opvallende hotels van Noorwegen.
50 Degrees North NordicKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Radisson HotelsVoordelige aanbiedingen en comfortabele verblijven in de grote steden, luchthavens en skigebieden van Noorwegen.
Authentic ScandinaviaReizen samengesteld door locals. Onze op maat gemaakte tours passen bij elk type reiziger en budget.
Booknordics.comUnieke pakketreizen, avontuurlijke hotels, tours en activiteiten.
Fjord ToursHet thuis van ‘Norway in a Nutshell’, de populairste tour van Noorwegen. Fjorden, bergen en adembenemende bestemmingen — allemaal in één reis!
Go FjordsBoek fantastische tours en ervaringen! We bieden tours in Oslo, Bergen, Stavanger, Lofoten, de Noordkaap en op nog veel meer plekken.
HurtigrutenErvaar de mooiste zeereis ter wereld op een onvergetelijke cruise langs de prachtige Noorse kust.
Norrøna AdventureKies voor expedities en avontuurlijke vakanties met Norrøna Adventure. Wandel-, ski- en fietsreizen.
Discover NorwayKies uit onvergetelijke individuele reizen op maat en kleine, exclusieve groepsreizen door Noorwegen.
Norwegian HolidaysVoordelige pakketreizen met Norwegian. Boek uw vlucht, hotel en huurauto allemaal op één plek.
StrömmaSightseeing per bus en boot op verschillende toeristische locaties en steden in Noorwegen.
Up NorwayLuxe op maat, mogelijk gemaakt door plaatselijke experts. Wij combineren uw wensen met onze kennis en zorgen voor een onvergetelijke reis.
Fjord Travel NorwaySlaap in een ijshotel, achtervolg het noorderlicht en ontdek de magische fjorden. Boek nu uw tour!
Arctic Campers ASBent u benieuwd naar het leven in een camper? Verken Noorwegen in comfort en stijl met onze slimme en knusse campers.
Auto EuropeAltijd een fijne huurauto-ervaring. Zoek en vergelijk huurprijzen. Annuleren kan gratis tot 24 uur voor het ophaalmoment.
NOR-WAY BussekspressGeniet van pittoresk uitzicht tijdens een comfortabel busreis naar de fjorden en tussen de steden in onze snelbussen.
SJ NordSJ NORD - het avontuur begint in de trein
Vy expressOntdek Noorwegen met comfortabele snelbussen die u vervoeren tussen de grote steden, bergen en fjorden.
Vy TrainDoorkruis het landschap op een trein tussen Oslo en Bergen op de Bergen-spoorweg en verken Oslo en omgeving.
Cabin CampersBeleef de roadtrip van uw leven met onze huizen op vier wielen.
My Nordic TravelKies uit doe-het-zelf-routes en pakketvakanties naar de allerbeste bestemmingen in Noorwegen.
CampanyonUniek kamperen in de natuur. Boek een verblijf in een boomhut of glamping-tent of reserveer een staplaats voor uw camper.
NorwegianNorwegian biedt goedkope vluchten in Noorwegen en directe vluchten vanaf meer dan 70 Europese luchthavens. Boek vluchten naar je bestemmingen via onze kalender met betaalbare tarieven.
De HistoriskeBreng een onvergetelijk verblijf door in een van de unieke, authentieke historische hotels van Noorwegen. Geniet van eersteklas culinaire ervaringen en een ruim aanbod aan activiteiten.