Het bouwen van een staafkerk
…zonder modern gereedschap!
Stel je voor dat je 800 jaar teruggaat in de tijd. Paarden slepen hout aan. Geen moderne machines, elektrisch gereedschap of materialen. Alleen hout, bijlen, vakmanschap…
…en een gemeenschap die vastbesloten is om geschiedenis tot leven te brengen.
Noorwegen heeft deze bouwmethoden al eeuwen niet meer gezien.
Maar hier, in Setesdal, wordt een nieuwe staafkerk gebouwd.
In de Setesdal-vallei blaast een bevlogen lokale gemeenschap het iconische houten architectonische erfgoed van Noorwegen nieuw leven in door een traditionele staafkerk te bouwen, uitsluitend met technieken uit de Vikingtijd. De oplevering van de kerk staat gepland in 2030.
Sandra Birkenes, Projectmanager
Er wordt een staafkerk gebouwd in de Setesdal-vallei
"Als we hadden geweten hoe groot het zou worden, hadden we misschien niet durven beginnen," deelt projectmanager Sandra Birkenes.
Een staafkerk bouwen in de 21e eeuw zonder modern gereedschap te gebruiken klinkt misschien als een buitengewoon ambitieus project. Toch doet de lokale gemeenschap in Rysstad in de schilderachtige Setesdal-vallei in Zuid-Noorwegen een poging.
“Het is een klein protest tegen de richting waarin de samenleving beweegt, waar snelheid en efficiëntie voorrang krijgen boven kwaliteit en vakmanschap.”
Sandra Birkenes
Het oorspronkelijke doel was om een attractie voor het dorp te creëren, die het toerisme en de lokale bedrijven in de vallei een impuls zou geven. Het project is sindsdien ver uitgegroeid tot een nationaal initiatief.
Viking-erfgoed
Tijdens de middeleeuwen, toen een groot deel van Europa kathedralen van steen bouwde, ontwikkelde Noorwegen een unieke houten kerktradtie: Staafkerken, vernoemd naar hun hoekpalen of staven, met houten raamwerken en muren van rechtopstaande planken.
Veel kerken zijn versierd met gedetailleerd houtsnijwerk van Noorse motieven, zoals Vikingschepen, naast christelijke symbolen.
Staafkerken werden vaak gebouwd op oude heilige plaatsen, waar mensen zich vroeger onder de open hemel verzamelden om te bidden. Op zijn hoogtepunt had Noorwegen waarschijnlijk tussen de 1.300 en 2.000 staafkerken.
In de 19e eeuw leidde een combinatie van demografische veranderingen, verval, nieuwe bouwpraktijken, branden en nieuwe kerkwetten ertoe dat de meeste van deze kerken verloren gingen. Vandaag de dag zijn er nog maar 28 over, bewaard als gekoesterde monumenten van het culturele erfgoed van Noorwegen.
De reconstructie
Bij het kiezen van een model voor de staafkerk keek het team naar het best bewaarde voorbeeld van Noorwegen: de Borgund-staafkerk in Lærdal in Fjord-Noorwegen. Hoewel de nieuwe kerk lokale details zal bevatten op basis van de eigen ontwerpen van het team, biedt Borgund de meest nauwkeurige blauwdruk.
De Setesdal-vallei was de historische bouwplek van de Hylestad-staafkerk, die ooit in een veld in Rysstad stond voordat deze in 1664 werd gesloopt.
Er is een grondradarscan uitgevoerd op de plek waar de kerk ooit stond. De resultaten tonen aan dat de afmetingen van de kerk bijna identiek zijn aan die van de Borgund-staafkerk. Hoewel de nieuwe kerk niet op de oorspronkelijke locatie zal worden gebouwd, omdat die plek beschermd is, komt deze direct aan de overkant van de rivier, naast het Setesdal Museum.
Geen modern gereedschap
En het leukste aspect? Het team wil de kerk bouwen met alleen technieken uit de middeleeuwen. Dit brengt natuurlijk uitdagingen met zich mee als het gaat om het voldoen aan moderne veiligheidsnormen.
"Als het aankomt op het met de hand optrekken van de 10 meter hoge muren... kijk ik er echt naar uit om het bouwproces te zien zonder moderne apparatuur zoals kranen," vertelt Sandra.
Grote vragen zoals hoe de muren oorspronkelijk werden opgetrokken, kunnen er zelfs toe leiden dat het team twee keer moet bouwen om uit te zoeken welke methode waarschijnlijk is gebruikt, legt ze uit.
"We grappen dat we misschien eindigen zoals de kerk in Barcelona, die nooit afkomt," voegt ze toe.
Zelfs het gereedschap dat de vakmensen gebruiken is met de hand gemaakt om dat uit de periode na te bootsen, waardoor de bouwers dezelfde sporen in het hout kunnen maken als die in de originele kerken.
Daarnaast is het vinden van het juiste hout lastig, omdat ze hout moeten gebruiken van langzaam groeiende bomen van de hoogste kwaliteit. Hoewel de oorspronkelijke bouwers gemakkelijker toegang hadden tot deze bomen, hoopt het team te vinden wat ze nodig hebben in de omgeving van Setesdal, al moeten ze mogelijk verder kijken dan de directe omgeving.
1.000 mensen aan het werk
Meer dan duizend mensen, van enthousiaste studenten tot meesterambachtslieden, dragen bij aan het project.
Eén van de sleutelfiguren achter het project is Øyvind Mauren. Wat begon als een timmerwerkhobby op 14-jarige leeftijd, groeide uit tot een levenslange passie voor historische gebouwen en de middeleeuwen. Tegenwoordig werkt hij fulltime aan het restaureren van oude gebouwen.
Samen met Marton Laksesvela en Øyvind Jacob heeft hij al 1.800 uur besteed aan het bouwen van het eerste model van de nieuwe staafkerk.
Een open, dynamisch klaslokaal
Het project dient als belangrijke documentatie en onderzoek om een dieper begrip te krijgen van het Noorse culturele erfgoed en bouwtradities.
“Het geeft richting aan moderne woningbouw en restauratie, en biedt lessen uit een tijd waarin bouwtechnieken een standaard bereikten die we nog niet geëvenaard hebben.”
Øyvind Mauren
Vakman
De oplevering van de kerk staat gepland in 2029–2030. Maar het project trekt nu al veel aandacht. Het project blijft tijdens het hele proces open voor bezoekers en zal tot aan de voltooiing en daarna als attractie dienen.
Bezoekers kunnen deelnemen aan activiteiten tijdens het bouwproces, zoals smeedwerk en houtsnijden. Dus als je ooit gedroomd hebt om in de voetsporen van een Viking te treden, dan is dit je kans!
Een spannende toekomst
De enorme belangstelling voor het project heeft het team verrast.
"Ik dacht dat het een niche zou zijn, maar we hebben verzoeken gekregen van over de hele wereld om deel te nemen, wat deuren kan openen naar zowel nationale als internationale financiering," vertelt Sandra.
Sterker nog, het enorme succes van het project heeft zelfs de aandacht getrokken van internationale media. France TV bezocht de locatie en wijdde aandacht aan het project in een serie over Noorse staafkerken.
Het team ziet ook kansen voor lokale bedrijven, zoals het maken van een staafkerkbier samen met een lokale brouwerij. "Het gebouw wordt een bezienswaardigheid met een 'stopeffect', maar daarnaast opent het ook nieuwe mogelijkheden voor bestaande bedrijven," voegt Sandra toe.
Bezoek een staafkerk
Vandaag de dag zijn er nog maar 28 staafkerken van verschillende groottes over in afwisselende staat.
Als je de best bewaarde staafkerk wilt bewonderen, die ook als model dient voor de nieuwe kerk die in Setesdal gebouwd wordt, ga dan naar de Borgund-staafkerk in Lærdal in Fjord-Noorwegen. Je kunt ook andere prachtige voorbeelden van prachtige staafkerken bekijken, waaronder de UNESCO-vermelde Urnes-staafkerk in Luster, de Heddal-staafkerk in Telemark, en de replica Fantoft-staafkerk in Bergen.
Verhalen over Setesdal
Ontdek de unieke volksmuziek van de Setesdal-vallei in Zuid-Noorwegen, erkend door UNESCO als immaterieel cultureel erfgoed.
Profiteer van topaanbiedingen
Bekijk onze selectie van vertrouwde bedrijven die er alles aan doen om je een goede reis te bezorgen.
Stap terug de tijd in
Verken Noorse geschiedenis en tradities. Filter je zoekopdracht en bekijk onderstaande aanbiedingen.