SØLJE

De traditionele Noorse bunad-sierspeld!

Zijn de glinsterende spelden op een Noorse bunad je wel eens opgevallen?

Ontdek de sølje!

Ze doen meer dan alleen je shirt op zijn plek houden…

…ze zijn ook een klein stukje van ons trotse culturele erfgoed.

Gemaakt door meester-zilversmeden, elke krul, elk blad en elk stipje is met de hand vervaardigd. Ja, zo serieus nemen wij dit.

“Je zit in je eigen wereldje en geeft alles wat je hebt.”

Camilla Føreland

Zilversmid bij RysstadSylv

Sommige stukken kosten evenveel als een kleine auto, maar kun je wel een prijs plakken op geschiedenis die je kunt dragen?

Bij elke stap rinkelen tientallen zilveren schijfjes. Je kunt dus niet anders dan een opvallende entree maken.

Ontdek de iconische Noorse sølje, het traditionele zilveren sieraad dat gedragen wordt bij het Noorse nationale kostuum en maak kennis met de nieuwe generatie zilversmeden die elk stuk met de hand maken.

Noorse nationale klederdracht

Een bunad is een traditioneel Noors nationaal kostuum, dat wordt gedragen op de Noorse nationale feestdag en bij andere feestelijke gelegenheden. Noorwegen telt ongeveer 450 bunads, elk met unieke patronen en kleuren die een lokale regio vertegenwoordigen. Traditioneel werd de keuze gebaseerd op familiegeschiedenis of geboorteplaats, maar tegenwoordig is het meer geaccepteerd, vooral onder jongere generaties, om de stijl te kiezen die je het mooist vindt in plaats van de lokale stijl.

Een bunad maken kost tijd en vakmanschap, waardoor het prijzig is. Wat de waarde verder verhoogt is de sølje, de essentiële zilveren broche, samen met (manchet)knopen en een riem om het geheel compleet te maken.

Festdrakter worden, net als bunads, vaak ook versierd met søljer. Ze zijn een trendy, creatieve variant op de traditionele bunad. Maar in tegenstelling tot bunads zijn ze niet verbonden aan een specifieke herkomst en werden ze ontwikkeld om een toegankelijker, inclusiever en vaak betaalbaarder alternatief te bieden.

Een zilveren erfstuk

Een sølje is echt het kroonjuweel van de Noorse bunad. Vrouwen dragen vaak grote, schitterende broches met kleine schijfjes die bij elke stap rinkelen, terwijl mannen kleinere, eenvoudigere versies op hun vest of overhemd dragen.

In de loop der tijd is de broche een symbool geworden van identiteit, trots en familiegeschiedenis. Gemaakt van stevig zilver, verguld zilver, messing of tin, zijn søljer gemaakt om lang mee te gaan, waardoor ze gekoesterd en doorgegeven kunnen worden van generatie op generatie.

Zilversmidvallei

Setesdal in Zuid-Noorwegen wordt niet voor niets de zilversmidvallei genoemd!

Vroeger had bijna de helft van de huishoudens in de vallei een zilversmid, vooral van de jaren zestig tot de jaren tachtig.

Het ambacht werd meestal beoefend aan een tafel bij een raam in de woonkamer, waar het licht precies goed viel voor nauwkeurig werk.

“De traditie voortzetten betekent veel. Zonder mij zou het hier gestopt zijn.”

Jørund Rysstad

4e generatie zilversmid bij Rysstadsylv

Oud ambacht, nieuwe handen

Jørund Rysstad maakt deel uit van de nieuwe generatie zilversmeden bij Rysstadsylv in de Setesdalen-vallei. Hij begon op zijn achtste al stukken te smeden en toonde toen al talent voor het vak.

De familie Rysstad, een lange lijn van zilversmeden, zet deze traditie al 300 jaar voort; een erfenis die begon toen hun voorouders vanuit Kongsberg, ooit de grote zilvermijnstad van Noorwegen, naar Setesdal verhuisden. Ze verdienden hun brood als smeden, maar één van de zonen, Linder Andersen, werkte ook met zilver. Hij is de eerste zilversmid in Setesdal van wie we de naam kennen. Volgens de legende was het zilver dat hij gebruikte gestolen uit de mijnen in Kongsberg.

Naarmate de eeuwen verstreken, groeide het ambacht mee. Tegenwoordig is RysstadSylv één van de grootste zilversmidwerkplaatsen van Zuid-Noorwegen, gespecialiseerd in handgemaakt zilver uit Agder en Telemark. Bij Sølvgården Hotel kunnen bezoekers traditioneel zilversmeedwerk ontdekken en handgemaakte stukken kopen.

Zilver, met zorg en geduld

RysstadSylv produceert jaarlijks zo'n 200-300 sets bunad-broches. Al het bunad-zilver dat ze maken wordt op de ouderwetse manier gemaakt, met dezelfde recepten, veel van dezelfde gereedschappen en slechts iets modernere soldeeruitrusting.

Elke broche kan dagen of zelfs weken in beslag nemen, waarbij zilversmeden zorgvuldig het zilver hameren, vormen en polijsten om complexe details en de perfecte glans te bereiken.

“Het is belangrijk om het ambacht te behouden, want er worden tegenwoordig zo veel zo snel mogelijk gedaan.”

Jørund Rysstad

Foto: Adrian Leversby / Visitnorway.com

Sølje zo uniek als de regio's van Noorwegen

Elke sølje vertelt een verhaal over een plek en de mensen die er wonen. Het is opvallend hoe verschillend twee sølje uit naburige plaatsen kunnen zijn en toch zijn er vaak gedeelde kenmerken. Je kunt je makkelijk voorstellen dat lokale zilversmeden inspiratie bij elkaar opdeden in nabijgelegen valleien.

Foto's: Beer, Freia / Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum

Zilver en het bovennatuurlijke

Zilver heeft altijd een symbolische betekenis gehad in de Noorse tradities. Men geloofde dat het beschermde tegen bovennatuurlijke gevaren en het werd gekoppeld aan religieuze waarden. Pasgeboren baby's kregen vaak kleine zilveren amuletten in hun kleding genaaid om kwaadaardige geesten op afstand te houden. Ook zou zilver mensen en dieren genezen, bloedingen stoppen en de oogst verbeteren. Families gaven zilver en kerkelijke geschenken als beschermende amuletten door van generatie op generatie.

Die traditie bestaat nog steeds. Kinderen krijgen zilver als doopcadeau, tieners krijgen zilveren of gouden sieraden voor hun vormsel en bij bruiloften worden vaak zilveren cadeaus gegeven.

Bron: Store Norske Leksikon

Het zilveren paradijs van Noord-Noorwegen

Een andere plek waar je deze trotse traditie kunt zien is net buiten Kautokeino in Finnmark, waar je Juhls Silver Gallery vindt, een unieke bestemming voor kunst en ambacht.

De galerie is de afgelopen 60 jaar vanaf de grond opgebouwd door Regine en Frank Juhl en maakt handgemaakte koftesølv. Deze complext sølje wordt gedragen bij de traditionele Sami-kleding, de kofte (gákti in het Noord-Samisch).

Het verhaal begon toen de lokale Sami-gemeenschap het echtpaar vroeg om hun gekoesterde zilveren stukken te repareren. De Sami, bekend om hun nomadische levensstijl, handelden al lang in zilver tussen de landen in het hoge noorden en geloofden dat het edele metaal bescherming en geluk bracht.

Wat begon als eenvoudig restauratiewerk groeide uit tot een levenslange toewijding aan het behouden en verder ontwikkelen van de koftesølv-traditie en het ontwerpen van andere zilveren sieraden geïnspireerd op de ruige schoonheid van de Arctische natuur.

Ontdek hoe unieke stukken tot leven komen in een prachtige omgeving met uitzicht op de Alta-rivier.

Lees het betoverende verhaal van Juhl