Een voorproefje
van de regio Valdres

Er zijn veel lekkernijen die je moet proeven in Valdres, maar deze mag vooral niet ontbreken.

Valdres is de belangrijkste regio in Noorwegen voor de productie van rakfisk, halfgefermenteerde forel. Deze lokale delicatesse krijgt zijn zoute smaak en sterke aroma door fermentatie (gisting). Hoe langer de vis fermenteert, hoe hartiger de smaak wordt. Het wordt meestal geserveerd als hoofdgerecht met lefse, flatbrød, zure room, rode uien en boter.

Rakfisk fra Valdres, rakfisk uit Valdres, is een beschermde oorsprongsbenaming (BOB), net als Parma en Serrano. Dit betekent dat het afkomstig is uit een afgebakend geografisch gebied en onderdeel is van een unieke traditie.

Slechts een handvol boerderijen in Noorwegen hebben een BOB-keurmerk voor hun rakfisk. Eén daarvan is boerderij Noraker in Aurdal, in het zuidelijke deel van de regio.

Tegenwoordig wordt de boerderij gerund door de 12e generatie van de familie Noraker en hun vis heeft meermaals de eerste prijs gewonnen bij de jaarlijkse wedstrijd van het Noorse Rakfiskfestival (dat natuurlijk in Valdres wordt gehouden).

In de zomer kunnen groepen deelnemen aan een rondleiding over de boerderij. Bezoek de boerderijwinkel waar je rakfisk kunt proeven en lokale lekkernijen kunt kopen.

Al eeuwenlang spelen zomerboerderijen een belangrijke rol in de Noorse landbouw.

Voordat krachtvoer en andere innovaties werden gebruikt, was het absoluut noodzakelijk voor boeren om vee, zoals koeien, schapen en geiten, tijdens de zomermaanden de bergen in te trekken om te grazen.

“In Valdres was dit bijzonder belangrijk. Er is heel weinig land beschikbaar voor landbouw, dus de bronnen in de bijvelden waren heel belangrijk,” deelt boer Kathrin H. Aslaksby.

Sinds 2006 runnen Kathrin en haar familie de biologische geitenboerderij Nørrestogo en de zomerboerderij Olestølen in Valdres. Voor hen is het belangrijk om de traditie in leven te houden.

“Er zijn niet veel zomerboerderijen meer, waarschijnlijk omdat het onpraktisch is om al het benodigde materieel en de dieren van de boerderijen naar de bergen te verplaatsen. Maar ik vind het de moeite waard, vanwege de fantastische graasmogelijkheden. Onze geiten lopen dag en nacht vrij rond in de bergen en dan komen ze thuis, vol met de beste melk die je je maar kunt voorstellen,” vertelt Kathrin.

Volgens Kathrin produceren blije, grazende dieren de beste melk ter wereld, wat ook resulteert in de beste kaas ter wereld.

“Noorse kazen behoren tot de beste ter wereld en hebben al veel prijzen gewonnen bij de World Cheese Awards. Een van de belangrijkste redenen hiervoor is dat we gezond vee hebben met geweldige graasmogelijkheden,” zegt Kathrin.

Naast het runnen van een boerderij en een zomerboerderij, produceert Kathrin ook geitenkaas op een zeer innovatieve manier. Ze heeft een rijdende kaasfabriek. In de zomer gaat de mobiele fabriek mee met haar en de geiten, van hun boerderij naar de Olestølen-weide verderop in de bergen.

“De kaasproductie begon bij mij thuis in de keuken en was oorspronkelijk bedoeld voor eigen consumptie, maar de kaas was zo lekker dat ik het graag met anderen wilde delen,” vertelt Kathrin.

En Kathrin heeft zeker een goede beslissing genomen door haar kaas met de wereld te delen! Haar Vis Ole, een fijn gerijpte, stevige geitenkaas, won een bronzen medaille tijdens de World Cheese Awards (WCA) in 2024 en haar versie van chèvre, Mugnetind, sleepte een zilveren medaille in de wacht.

In de zomer kun je op de zomerboerderij in Olestølen kaas en andere heerlijke lokale producten kopen. In de herfst en winter ben je welkom in de boerderijwinkel van Kathrin op de Nørrestogo-boerderij, genaamd Skimakern & Budeia.

Stølsruta – combineer eten en hiken

Als je een bezoek aan zomerboerderijen wilt combineren met idyllische bergwandelingen, kun je terecht bij de historische wandelroute Stølsruta.

De route volgt oude, door herders gebaande paden van Nord-Aurdal naar Vestre Slidre en loopt verder naar Vang in de regio Valdres. Breng de nacht door in knusse huisjes en traditionele Noorse berghutten, en geniet onderweg van lokale boerderijproducten.

De wandeling zelf is niet erg moeilijk, maar de route is maar liefst 67 kilometer lang. We raden je aan om hier ongeveer vijf dagen voor uit te stippelen.

Ga je liever met de fiets op verkenning? Ga mee met een vierdaagse fietsvakantie in Gol en Valdres.

Net zoals rakfisk uit Valdres, is kurv uit Valdres ook een BOB.

Deze lekkere gezouten worst wordt gemaakt van rundvlees, geitenvlees, schapenvlees of wild en verschillende kruiden. Lokale boerderijen hebben vaak hun eigen geheime familierecept.

De smaak ontwikkelt zich wanneer de kurv van halverwege de winter tot de lente in een droge, koude omgeving hangt, in een traditionele stabbur, een opslagplaats voor voedsel. De smaak van het product wordt ook beïnvloed door de bijzondere voedingsbodem, het klimaat en de omgeving in de regio, wat het echt uniek maakt.

Kurv kan op zichzelf worden gegeten, als beleg op een sneetje brood, als tapas of als snack tijdens het wandelen. Het wordt vaak samen gegeten met rømmegrøt, zure roompap.

Proef het in boerderijwinkels en andere lokale winkels in de regio.

Veel traditionele berghutten liggen in uitstekende wandelgebieden, waardoor ze een perfecte plek zijn om te stoppen voordat je de natuur intrekt. Een van die hutten is Bessheim, gunstig gelegen aan provinciale weg 51, dicht bij veel populaire wandelroutes in de Jotunheimen-bergen.

Bessheim verwelkomt al gasten sinds 1890. Vandaag de dag zijn Kari Lund en Bjørn Ekkerbakke de beheerders bij Bessheim en de berghut is al generaties lang in de familie van Kari.

“Mijn betovergrootmoeder was de eerste die toeristen ontving in Bessheim,” vertelt Kari.

Echt Noors eten

Kari en Bjørn bieden zowel overnachtingen als maaltijden voor bezoekers. Het is mogelijk om een snack voor tussendoor te kopen, maar we raden je aan om ook te blijven eten! Op het menu staan traditionele, Noorse gerechten gemaakt met de beste producten die de streek te bieden heeft, en alles is huisgemaakt.

“Onze culinaire filosofie is gebaseerd op het serveren van echt Noors eten aan onze gasten. Wat we serveren is in principe wat je om ons heen ziet: bergforel, rendier, eland, hert en lam,” vertelt Bjørn, die ook chef-kok is bij Bessheim.

Rendiervlees uit de omgeving is een speciaal ingrediënt dat vaak terugkomt in de creaties van de chef.

Als je door de bergen van Jotunheimen reist, is de kans groot dat je rendieren ziet die behoren tot een van de plaatselijke verenigingen van gedomesticeerde rendieren. Deze verenigingen zijn de enige gedomesticeerde rendierhouderijen in Noorwegen die niet toebehoren aan de Sami.

De rendieren kunnen overleven op zeer hoge bergplateaus, waar geen andere graasmogelijkheden zijn, waardoor het vlees een unieke smaak krijgt.

“Rendier smaakt naar de bergen. Het malse vlees smaakt heerlijk naar wild,” vertelt Bjørn en hij voegt eraan toe dat ze al hun vlees krijgen van de vereniging Vågå Tamrein, die al sinds 1942 actief is in Jotunheimen.

Vergeet niet om op een veilige afstand van rendieren te blijven als je ze tegenkomt tijdens een wandeling in de bergen!

Op slechts tien minuten rijden ten zuidwesten van Bessheim ligt een andere populaire bergbestemming: Gjendesheim. Deze DNT (Noorse wandelvereniging) lodge ligt direct aan het turquoise water van het Gjendesvatnet-meer.

Vanuit Gjendesheim kun je de populairste wandelroute over de bergkam Besseggen lopen. Neem de Gjende-boot van Gjendesheim naar het startpunt van de wandeling in Memurubu en wandel over de bergkam terug naar Gjendesheim.

Het eten vertelt een verhaal

“De geiten houden de vegetatie in toom, waardoor de lokale fauna meer zonlicht en voeding krijgt,” legt Marius uit.

Voor Marius is het niet alleen belangrijk om zijn gasten heerlijke maaltijden voor te schotelen. Het is net zo belangrijk om met ze te delen waar het voedsel vandaan komt.

“Voor sommige mensen klinkt het misschien morbide als ik ze vertel dat de gezouten worst die we bij het ontbijt serveren, gemaakt is van de geiten die ze net hebben gezien. Maar de meeste mensen vinden het fijn om te weten dat de dieren een goed leven hebben gehad en om meer te leren over hun rol in het bestaan van de natuur om ons heen,” zegt hij.

Informatie over de lokale producten die in Gjendesheim worden gebruikt wordt getoond in de berghut - een initiatief van Marius. Tijdens de maaltijden leer je ook meer over het eten dat je voorgeschoteld krijgt.

Een goede samenwerking met lokale boerderijen

Bij Gjendesheim hebben ze zelfs hun eigen 'voedselmanifest', met regels zoals het nooit gebruiken van gekweekte zalm, het kiezen voor biologisch voedsel als dat mogelijk is en het altijd gebruiken van lokale producten.

“Er is veel aandacht voor het eten van minder vlees, maar ik denk dat het net zo belangrijk is om mensen aan te sporen alles op hun bord op te eten om voedselverspilling tegen te gaan en te communiceren waarom lokale producten belangrijk zijn,” vertelt Marius.

Scharrelvarkens van Sveen Gard, lammeren die in de bergen hebben gegraasd van Snerle Gard en aardappelen geoogst bij Sve Gard in Vågå zijn slechts een aantal voorbeelden van de lokale producten die worden gebruikt in de keuken van Gjendesheim - goed voor jou en voor de lokale boeren.